Mắt Bão Là Gì? Một Vài Đặc Điểm Của Tâm Bão

Cơn bão số 5 vừa qua và số 6 sắp tới. Bình Định quê hương tôi đang gồng mình chống chọi với thiên nhiên. Những vùng ven biển thường là nơi đầu tiên hứng chịu những cơn bão. Bài viết hôm nay tôi xin được giới thiệu về vị khách không ai muốn mời mà đến này. Tuy nhiên tôi sẽ nhấn mạnh tới một thuật ngữ rất ít người biết về nó. Đó là mắt bão.

Nhưng trước tiên chúng ta vẫn nên tìm hiểu một chút về bão.

Chúng ta thường chứng kiến thời tiết trở nên gió mạnh, mưa dữ dội khi được thông báo là có bão đến. Nhưng đó không phải là định nghĩa chính xác về bão. Bởi vì bão thực chất là một khối khí chuyển động xoay tròn - được hình thành trên biển , có vận tốc khá nhanh và bán kính phủ rộng lên đến 1000 km.

Vòng ngoài của khối khí thường có các dải mây đối lưu hội tụ gây mưa kèm theo sét và gió. Đi từ ngoài rìa bão cho đến bên trong thì càng có gió xoáy với vận tốc cực mạnh, mưa giông sấm sét dữ dội.

Nhưng ngạc nhiên là vào sâu bên trong giữa khối khí đó thì  lại rất ít mưa – rất ít gió. Và nơi đó chính là thuật ngữ mà tôi muốn nhắc đến ngày hôm nay :  Mắt Bão.

Vậy "Mắt Bão" Là Gì ?

Mắt bão – hay còn gọi là tâm bão được sinh ra khi cơn bão dần dần hình thành, các mây dông tập hợp nhiều hơn, tạo ra những dải mây mưa và chúng bắt đầu quay xung quanh một tâm ở giữa.

Sau đó, mây giông mạnh hơn và mưa nặng hạt hơn làm những vùng không khí bốc lên mạnh hơn. Áp suất khí quyển lại giảm xuống, không khí bắt đầu được định hình trên một độ cao nhất định, dẫn tới sự hình thành của một xoáy nghịch trên tầng cao. Làm cho những dòng khí bị thổi bay ra ngoài quay ngược chiều.

Tuy nhiên, một phần nhỏ không khí của xoáy nghịch trên cao đó lại tràn vào trong . Điều này làm tăng thêm áp suất không khí, đến khi sức nặng của không khí tràn xuống tại trung tâm. Mắt bão hình thành.

Các khối khí bên ngoài vòng sau đó lại chuyển động với vận tốc càng nhanh tạo nên ly tâm cực lớn nên không khí không còn vào được trung tâm nữa, làm cho không khí trong vùng tâm này lại giãn ra, áp suất không khí giảm xuống.

Vậy nên đó là lí do vì sao trong mắt bão thì hầu như gió lại khá yếu, ít mây và mưa, thậm chí còn thấy được trăng sao.  Còn bên ngoài thì không khí bốc hơi càng nhiều, chuyển động càng mau chóng, dễ tụ lại và gây mưa.

Nhưng thật ra nếu bão đang ở trên biển thì nơi có mắt bão sóng sẽ rất dữ dội chứ không phải là sóng yên biển lặng hoàn toàn đâu. Chỉ là sẽ ít mưa và mây giông hơn so với vòng ngoài tâm bão thôi.

Mắt bão còn gọi là tâm bão, là khu vực trung tâm của các xoáy thuận nhiệt đới. Tại khu vực mắt bão, không khí thường lặng gió, quang mây, áp suất thấp. Xung quanh khu vực mắt bão là các dải mây mưa vần vũ với tốc độ kinh hoàng.

Cách Tìm Ra Mắt Bão

Một khi mắt bão hình thành thì cơn bão sẽ mạnh lên. Những cơn bão lớn mắt bão càng được thấy rõ sắc nét qua vệ tinh. Với những cơn bão yếu hơn thì do bị các khối mây ở gần tâm che phủ dày đặc nên cần phải xác định bằng những phương pháp khác.

Những máy bay săn bão hiện đại hay các trạm rada thời tiết mà các nước tiên tiến đang sử dụng là một ví dụ, có thể giúp con người xác định được mắt bão nhờ vào việc tìm kiếm vị trí có lượng mưa sụt giảm, gió không hề mạnh trong vùng bão.

Tuy nhiên vẫn còn cách khác đó là những vệ tinh thời tiết có trang bị dụng cụ đo đạc lượng hơi nước và nhiệt độ của những đám mây để xác định tâm bão. Đặc biệt là thời gian gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện lượng ozon trong mắt bão lại cao hơn nhiều so với ngoài tâm. Lí do là ozon ở tầng bình lưu của khí quyển chìm xuống , cho nên có thể sử dụng một số thiết bị nhạy cảm với ozon để tìm ra lượng ozon bất thường trong những cột khí bốc lên, từ đó xác định được tâm bão sớm hơn cả vệ tinh.

Hoặc chúng ta cũng có thể tự tìm được mắt bão ở đâu mà không cần nhờ đến thiết bị nào cả. Khi không khí xung quanh đang đổ dồn về tâm bão, việc tự quay của Trái Đất làm cho hướng gió bị lệch đi, từ đó các luồng gió xung quanh bão luôn thổi theo ngược chiều kim đồng hồ. Càng đến gần tâm thì góc tạo ra giữa gió và cơn bão càng nhỏ, gió càng gắn chặt với vận động quay tròn của bão. Nên trong phạm vi cơn bão, chỉ cần quay lưng lại với hướng gió thì ta có thể biết được mắt bão đang nằm ở vị trí 45 – 900 phía trước mặt và lệch bên trái.

Nhưng chắc chả ai dại đến mức đứng hiên ngang giữa đất trời rồi tự tìm mắt bão ở đâu, nhỉ ?!

Một Số Đặc Điểm Của Mắt Bão

Mắt bão thường có độ rộng khoảng 40 – 65 km. Nhưng trong lịch sử,  cơn bão Carmen năm 1960 được ghi nhận là có vùng tâm bão rộng lên đến khoảng 320 km. Con mắt càng rộng bao nhiêu thì cơn bão càng lớn bấy nhiêu. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp ngoại lệ cơn bão rất mạnh mà mắt lại nhỏ xíu  như cái lỗ kim vậy. Hoặc trường hợp cơn bão Isabel đã từng diễn ra ở Đại Tây Dương - là siêu bão cấp 5 ( cấp độ mạnh nhất theo thang đo của châu Âu ) có con mắt chỉ rộng trung bình từ 65 đến 80 km được duy trì trong nhiều ngày.

Hình dạng của mắt bão thường là vòng tròn xoáy đối xứng, nhưng cũng có những dạng khác như hình bầu dục, hoặc thuôn dài – nói chung là có nhiều hình dạng bất định.

Không phải cơn bão nào chỉ sinh ra có một con mắt. Đã có hiện tượng gọi là chu trình thay thế mắt bão ở những cơn bão yếu . Khi bão đang diễn ra, bỗng dưng xuất hiện một mắt bão thứ hai lớn hơn, bao quanh lại mắt bão ban đầu – lúc này gọi là “ hai mắt bão đồng tâm ” . Sau đó cái thứ hai nuốt trọn cái một,  hình thành một mắt to hơn, ổn định hơn.

Thậm chí có bão còn tới hai con mắt mà chẳng đứa nào nuốt đứa nào cả – gọi là cơn bão có “ hai mắt kép ”. Đây là một hiện tượng rất hiếm gặp, do sự chuyển động phức tạp của tầng khí quyển trong cơn bão nảy sinh ra hai vùng tâm di chuyển song song với nhau. Và trên thế giới cũng đã có cơn bão với hai mắt song sinh như vậy – cơn bão Wilma năm 2005 ( một siêu bão có sức gió lên đến 295 km/h )

Hiển nhiên là nếu xuất hiện cơn bão có hai con mắt, thì đó quả là một vấn đề cực kì đáng lo ngại đối với con người.

Những điều cần biết về cơn bão

Bão là một khối khí chuyển động, mắt bão ở đâu thì chính xác là vị trí của cơn bão ở đó. Nhưng đừng quên khối mưa giông, gió lốc của không khí đang bay nhảy ở vòng ngoài nên vùng phủ sóng của cơn bão rất rộng lớn.

Trong mắt bão có thể không dữ dội như ở ngoài tâm, nên khi bão vào đất liền, có một khoảng thời gian ngắn mưa liền tạnh, gió ngừng thổi ( điều này tôi đã được chứng kiến khi trải qua cơn bão số 5 vừa rồi, tầm khoảng nửa đêm giật mình thức giấc thấy tất cả xung quanh đều im ắng ). Đó là lúc mắt bão đang đi qua. Nhưng sau đó thì gió lớn, mưa to trở lại.

Vậy nên khi bão đang diễn ra, thấy bất chợt hết mưa hết gió đừng tưởng là bão đã tan. Nó vẫn còn, chỉ là tâm bão đang ở đó mà thôi.

Bão được sinh ra và lớn lên nhờ biển, đặc biệt là những vùng biển nhiệt đới . Bởi vì nhiệt độ ẩm và lượng nước nóng bốc lên chính là nguồn cơn tạo ra bão và phát triển mạnh. Nên đừng mong bão sẽ tự hết luôn ở đó. Hết làm sao được ?. Nó chỉ có thể tan biến khi vào đất liền do ma sát với địa hình và không còn được cung cấp nhiệt lượng để tiếp tục đi chơi mà thôi.

Tuy nhiên vẫn có một số trường hợp hiếm hoi bão sẽ tự tan ở trên biển -  nhưng đó là khi nó dại dột đi vào vùng nước lạnh, hoặc không khí lạnh xâm nhập vào, hay kết cấu hoàn lưu trên cao không thuận lợi… Tóm lại là nếu những yếu tố tác động không mang tính nhiệt cao thì sẽ làm suy yếu cơn bão.

Kết Bài

Chắc hẳn qua bài viết này mọi người đã nắm được kiến thức về mắt bão nói riêng và có hiểu biết thêm về bão nói chung, từ đó sẽ tự biết đưa mình vào vùng an toàn khi cơn bão đến. Còn giờ thì chào cả nhà, tôi đi tránh bão đây...

Tác giả: Phương Thụ

Leave a Comment: